Druk bezochtte Winddag 2010

"Windenergie is aan een opmars bezig", meende minister Maria van der Hoeven tijdens de drukbezochte Winddag in Lelystad. De minister had nieuws voor het project in de Noordoostpolder. VROM gaf aan welke gebieden geschikt lijken voor concentratie van windturbines. "Er is vooral behoefte aan een consistent beleid", hield NWEA-voorzitter Jaap Warners de zaal voor.

Zo kort na de Tweede Kamer-verkiezingen is nog onduidelijk hoe de regering eruit gaat zien en wat dat betekent voor windenergie. "Maar we weten wel wat de kern zal zijn van onze boodschap aan de informateur, de formateur, de nieuwe ministers en de nieuwe Tweede Kamer: het is, ook de komende jaren, absoluut wenselijk en noodzakelijk om in te zetten op meer windenergie, op land en op de Noordzee," zei NWEA-voorzitter Jaap Warners in zijn openingsspeech tijdens de Winddag op 15 juni.
De redenen daarvoor zijn veelvoudig, aldus Warners. "Leveringszekerheid, het halen van de doelstelling voor duurzame energie op korte en lange termijn, het opbouwen van een marktpositie voor Nederlandse (offshore) bedrijven en natuurlijk de prijs: met de euro's voor windenergie wordt op dit moment per euro meer duurzame energie opgewekt dan met veel andere vormen van duurzame energie."
De windsector vraagt van een nieuwe regering vooral consistentie, aldus de voorzitter. "Alleen met consistent beleid komt duurzame energie, komt windenergie, werkelijk van de grond. Tegen de nieuwe regering zeggen we: zet bestaand beleid zoveel mogelijk door, zowel waar het gaat om de ruimte om door te groeien naar 6000 MW op land, als de doelstelling van 6000 MW op zee. Maar ook wat betreft het ondersteuningsmechanisme van de SDE - hooguit met noodzakelijke verbeteringen zoals differentiatie voor wind op land."
"De leveringszekerheid van onze energievoorziening noopt ons, net als de Deltawerken destijds, tot krachtig ingrijpen", aldus NWEA-voorzitter Warners. "We hebben behoefte aan een regering die zegt 'Bij ons staat duurzame energie als een huis'."

Concentratie in energielandschappen

Ook directeur-generaal Ruimte Chris Kuijpers van VROM refereerde aan de verkiezingen en de vorming van een nieuw kabinet. "Ik verwacht dat, met de doelstellingen voor 2020, de aandacht voor duurzame energie blijft en noodzakelijk is. En dat zullen we ook tegen de formateur zeggen, als dat gevraagd wordt."
“Windenergie op land draagt bij aan duurzaamheid", aldus Kuijpers. "Windmolens worden hoger en het worden er veel, daarom willen wij ze concentreren in energielandschappen. Het is logisch dat het Rijk hierover nadenkt. Dat doen we met andere grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen ook.”
Hij schetste hoe de rol van de Rijksoverheid ten aanzien van windenergie de afgelopen decennia veranderde. "Onze rol is gegroeid. Eerst stonden we op afstand, geleidelijk zijn we meer sturend geworden. Lokale besluitvorming is moeilijker geworden door lokale weerstand en door de grootte van de projecten. Er is een lange termijnvisie nodig op de doorgroei van wind op land en een andere vorm van sturing." Inmiddels is dat proces zover dat VROM bezig is nieuw ruimtelijk beleid te ontwikkelen om die doorgroei tot 2020 mogelijk te maken. Kuijpers presenteerde daartoe de uitgangspunten die gaan gelden in het 'Ruimtelijk perspectief', een bouwsteen voor verder beleid. Daarin wordt gekozen voor concentratiegebieden voor grote windturbines: 'energielandschappen'. Tien van dergelijke gebieden - liet hij zien - staan voorlopig op de kaart ingetekend; ze zijn vooral te vinden in Noord Nederland, Flevoland, de kop van Noord-Holland, Zuid-Holland en Zeeland.

Naast concentratiegebieden kiest VROM voor inpassingsgebieden en 'vrijwaringsgebieden'. Die laatste omvatten onder meer de Natura 2000-gebieden en Nationale Landschappen; de directeur-generaal omschreef deze als gebieden waar het niet logisch is 'grote initiatieven te accommoderen'. Bij inpassingsgebieden denkt VROM met name aan combinaties met (agrarische) infrastructuur en industrieterreinen.

Tijdens een workshop later op de dag werd door een van de aanwezige gemeenteambtenaren de zorg uitgesproken dat de bewegingsvrijheid van gemeentes beperkt wordt buiten de concentratiegebieden, terwijl de gemeentes vaak wel wat willen met windenergie.

Van der Hoeven (EZ): 'Moderne industriepolitiek'

Warme woorden voor windenergie waren er ook van demissionair minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven. "Windenergie is aan een opmars bezig. Vorig jaar was 39 procent van alle nieuw geïnstalleerd vermogen in Europa windenergie. Windenergie was daarmee de grootste groeier voor de productie van elektriciteit" De minister sprak van 'kansen' voor windenergie. "We zijn een land van pioniers, van kennis en innovatie. Vroeger en nu. Dat moeten we kunnen benutten.'
Drie uitdagingen zijn er volgens haar om de verdere groei van windenergie mogelijk te maken. "Eén: het betrekken van de burgers om die 12.000 MW op land en zee mogelijk te maken. Twee: het voeren van een moderne vorm van industriepolitiek waar windenergie onderdeel van uitmaakt: wat kan en moet je als overheid samen met het bedrijfsleven doen. En drie: samenwerking. Samen de kansen pakken waar Nederland sterk in is. Ik hoop dat u zich daartoe deze dag laat inspireren."
Wat betreft het draagvlak verwees ze onder meer naar het voorbeeld Scheveningen. "Daar staat al veel langer een windturbine die afgebroken dreigde te worden. Maar er is een initiatief van mensen die 'hun' molen willen behouden. Prima, want windenergie heeft een groot maatschappelijk draagvlak nodig."

Noordoostpolder: 7 turbines minder

Voor het project van de Koepel Noordoostpolder had de minister nieuws bij zich. Omdat het een project is van meer dan 100 MW valt het onder de Rijkscoördinatieregeling en daarmee direct onder de minister van Economische Zaken. Met haar verhaal richtte ze zich ook rechtstreeks tot de burgemester van Urk die in de zaal zat. Van der Hoeven: 'We hebben goed geluisterd naar de opmerkingen en kritiek op het project. We zijn niet meer gaan onderhandelen over de vraag of het project er wel of niet moet komen - het komt er. Maar we hebben wel goed geluisterd en nagedacht over het hoe. Daarom hebben we besloten dat de zeven windturbines die het dichtste bij het dorp Urk waren gepland er niet komen." Van der Hoeven: "Tegelijk heb ik bij de initiatiefnemers erop aangedrongen het mogelijk te maken dat inwoners van Urk financieel in het project kunnen participeren."

Na afloop van haar toespraak bezocht Van der Hoeven de stand van het project en lichtte daar - met een kaart waarop de zeven turbines inmiddels waren doorkruist - nog een keer haar besluit toe. De Koepel Noordoostpolder gaf later op de dag nog een aparte persconferentie. Economische Zaken heeft over het besluit rond het project Noordoostpolder een bijdrage geplaatst op You Tube.

Exploitatiesubsidies en marktfalen

Van der Hoeven herhaalde dat ze vind dat duurzame energie niet tot in het oneindige exploitatiesubsidie moet ontvangen: "Doel is marktconform werken. Maar bij marktfalen - en daar hebben we het hier over - is er wel degelijk een rol voor de overheid op gebieden als kennis, het inpassen op het elektriciteitsnet door dat flexibeler te maken en door het creeren van een juiste fiscale omgeving. Niet in eerste instantie met exploitatiesubsidies, al zijn die nog wel een aantal jaren nodig."
De minister beantwoordde ook de vragen van vier studenten. Deze hadden meegedaan aan een prijsvraag, voor de Winddag opgezet door de Ontwikkelingsmaatschappij Flevoland (OMFL). Zo was er de vraag of op de grote (offshore) windturbines niet meteen zonnecellen geplaatst zouden kunnen worden. De reacties vanuit de zaal waren sterk tot een beetje afhoudend. Van der Hoeven was minder negatief: "Misschien dat het nu niet zinvol is, maar op termijn wel. Er is veel innovatie met zonne-energie en misschien dat het goed is er dan op in te spelen."
De kosten van windenergie zouden wat betreft de minister verder omlaag moeten. "Kijk bijvoorbeeld naar near shore-projecten in het IJsselmeer. Als we de kosten kunnen laten dalen, is het daar beter betaalbaar." Ze hoopt er daarbij ook op dat turbinefabrikanten beter in staat zijn in de toekomst bij lagere windsnelheden nog voldoende rendement te draaien.

De prijs van windenergie

'Duurzame stroom is niet duurder dan grijze stroom', kopte NRC Handelsblad in het weekeidnde voor de Winddag, haalde NWEA-voorzitter Warners aan in zijn toepraak. De krant constateerde dat, als je werkelijk alle kosten meerekent, wind op land en op zee vergelijkbaar is in prijs met elektriciteit uit nieuwe kolen-, gas- en kerncentrales. Precies de boodschap zoals de windsector al jaren verkondigd.

Tijdens de paneldiscussie vroeg dagvoorzitter Tom Bade van Tripleee naar de juistheid van die cijfers. Volgens Marc van der Linden, directeur Wind bij ENECO, klopt het verhaal: "Bij elektriciteit uit fossiele brandstoffen worden veel kosten niet meegerekend in de prijs. Als je die verborgen kosten meetelt, is windenergie van wind op land vergelijkbaar in prijs." Dat beaamde ook Guido Bakema van RWE Innogy Windpower Netherlands (voorheen Essent) en tevens voorzitter van de NWEA-commissie Financiën en Exploitatie: "Het verschil tussen elektriciteit uit windenergie en uit fossiele energie bedraagt 2 tot 4 cent. Evenveel als de kosten die niet bij fossiel in rekening worden gebracht."
Chris Westra (we@sea) hekelde de politici die roepen dat windenergie teveel subsidie ontvangt: "Tegen politici die zeggen dat windenergie veel kost en dat windturbines draaien op subsidie, zeg ik: ga eerst maar eens op cursus."

Westra vergeleek later op de dag tijdens een workshop kolen, kernenergie en windenergie met elkaar, zowel financieel als sociaal en wat betreft impact op het milieu en het landschap. Westra bracht onder meer de kolenketen in kaart: "Van onze elektriciteit wordt 23 procent opgewekt met kolen uit landen waar de winning het milieu en de mensenrechten schaadt." Het aandeel windenergie in  de elektriciteitsvoorziening groeit, constateerde hij. De presentatie van Westra is te vinden op deze website.

Bezoekers en fotowedstrijd

En er was natuurlijk de uitslag van de fotowedstrijd, voor de Winddag georganiseerd door Natuur en Milieu Flevoland. Veel foto's waren digitaal ingezonden via de website www.winddag.nl en veelal van hoge kwaliteit, zei Vera Dam, directeur van de milieufederatie. Een vakjury had drie winnaars uitgekozen. Tot een dag voor de Winddag kon via op de website gestemd worden voor de publieksprijs; het verschil tussen de eerste en tweede plaats was op dat moment vrij klein. Tijdens de Winddag konden de aanwezigen nog stemmen voor die publieksprijs - en uiteindelijk zorgden zij voor een andere publiekswinnaar. De winnende foto's zijn hier te vinden op deze website.

Ruim 350 personen bezochten uiteindelijk de door NWEA en ACRRES georganiseerde Winddag 2010 in Lelystad. Daarmee was de dag veel drukker bezocht dan vooraf verwacht. Buiten een aantal toespraken, discussiepanel en een aantal workshops was er ook een drukke informatiemarkt, konden ter plekke windturbines en een biocentrale bezocht worden en was er een presentatie van het 'laddermolenproject'. De dag werd afgesloten met een buffet, aangeboden door ENERCON. Financiële bijdragen waren er van het ministerie van VROM, de Provincie Flevoland en vanuit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. 

De meeste foto's bij dit bericht zijn gemaakt door fotograaf Peter de Koning. Kijk hier voor foto-impressies van de dag.